Azzjoni tal-UE dwar il-prodotti tal-plastik

Sfond

Il-plastik għandu rwol importanti kemm fl-ekonomija tagħna kif ukoll fil-ħajja tagħna ta’ kuljum — iżda l-mod kif il-prodotti tal-plastik huma ddisinjati, prodotti, użati u mormija bħalissa, jagħmel ħsara lill-ambjent. L-ammont ta’ skart fl-oċeani u l-ibħra qed jikber, u qed iħalli impatt negattiv fuq l-ekosistemi, fuq il-bijodiversità u potenzjalment anke fuq is-saħħa tal-bniedem. Fl-istess ħin, materjal ta ‘ valur li jista’ jerġa’ jinġieb lura fl-ekonomija jintilef ladarba dan jintrema. Il-benefiċċji potenzjali ekonomiċi u ambjentali ta’ approċċ aktar effiċjenti fir-riżorsi u ċirkolari ma jinkisbux. Il-ħtieġa li jiġu indirizzati dawn il-problemi u li titnaqqas il-ħsara ambjentali, ekonomika u soċjali hija rikonoxxuta b’mod wiesa’.

Minħabba li l-plastik huwa disponibbli b’mod komuni, persisenti, u użat għal applikazzjonijiet li għandhom it-tendenza li joħolqu l-iskart, huwa s-sors ewlieni ta’ skart fil-baħar minħabba li ftit huwa bijodegradabbli u ħafna drabi jista’ jwassal għal konsegwenzi tossiċi u ta’ dannu. Minħabba l-persistenza tiegħu, dawn l-impatti qed jikbru hekk kif kull sena qed niġġeneraw aktar skart tal-plastik. Din hija problema globali, kif rikonoxxuta minn bosta inizjattivi mad-dinja kollha, iżda l-Ewropa hija sors u tbati l-konsegwenzi ta’ dan l-impatt.

Minbarra li jagħmel ħsara lill-ambjent, l-iskart fil-baħar jagħmel ħsara lil attivitajiet bħat-turiżmu, is-sajd u t-tbaħħir. Pereżempju, l-ispiża tal-iskart fil-baħar għas-sajd tal-UE hija stmata bejn il-1 % u l-5 % tad-dħul totali mill-qabdiet bil-flotta tal-UE. Huwa jhedded il-ktajjen tal-provvisti tal-ikel, speċjalment il-frott tal-baħar.

Azzjoni tal-UE dwar il-plastik

L-Ewropa għandha tieħu r-responsabbiltà li tittratta l-parti tagħha tal-problema, u hi impenjata li taġixxi globalment. Bħala parti mill-Istrateġija dwar il-Plastik, il-Kummissjoni Ewropea impenjat ruħha li tibni fuq l-isforzi li għaddejjin fl-Istati Membri tal-UE billi tħares lejn aktar azzjoni biex tindirizza l-iskart tal-plastik fil-baħar. Min-natura tagħha, il-problema tal-iskart fil-baħar hija globali, minħabba li l-iskart jimxi fl-ambjent marin, u l-iskart li joriġina minn pajjiż wieħed jista’ jaffettwa ieħor. Hemm bżonn ta' azzjoni konġunta, anke biex jiġi żgurat suq uniku b’livelli ambjentali għoljin u ċertezza legali għan-negozji.

L-inizjattiva legali tal-Kummissjoni Ewropea li għandha l-għan li tnaqqas l-iskart fil-baħar hija parti minn approċċ usa’ u aktar komprensiv, jiġifieri l-Istrateġija dwar il-Plastik, il-Pjan ta’ Azzjoni dwar Ekonomija Ċirkolari u l-leġiż lazzjoni rieżaminata dwar l-iskart.

Proposta għal direttiva dwar it-tnaqqis tal-impatt fuq l-ambjent ta' ċerti prodotti tal-plastik: dokumenti ewlenin

L-istrateġija dwar il-Plastik diġà tindirizza l-parti tad-disinn taċ-ċiklu, per eżempju, permezz ta’ reviżjoni tar-rekwiżiti essenzjali tad-Direttiva dwar l-Imballaġġ. L-istrateġija tippromwovi approċċ ambizzjuż għar-riċiklaġġ tal-imballaġġ tal-plastik, f’konformità mal-leġiżlazzjoni tagħna riveduta dwar l-iskart. Hija tinkludi wkoll rispons qawwi dwar il-mikroplastiċi, sors sinifikanti tat-tniġġis marin. Id-Direttiva Qafas dwar l-Iskart riveduta saħħet il-prinċipji u l-għanijiet ġenerali; miri ambizzjużi sal-2030 għar-riċiklaġġ tal-iskart muniċipali u l-imballaġġ tal-plastik ġew stabbiliti; madankollu, dawn ma jistgħux jintlaħqu mingħajr sforzi kbar dwar l-iskart jew il-prevenzjoni tal-iskart.

L-inizjattiva leġiżlattiva dwar il-prodotti tal-plastik li jintużaw darba biss tikkumplimenta dawn l-azzjonijiet kollha fit-tfassil, ir-riċiklaġġ u l-mikroplastiki u tmur pass ieħor ’il quddiem. L-għan ewlieni huwa l-prevenzjoni — li jitnaqqas l-iskart tal-plastik fil-baħar tal-prodotti tal-plastik li jintużaw darba waħda biss u l-irkaptu tas-sajd, eż. permezz ta’ restrizzjonijiet tas-suq u produtturi li jħallsu għat-tindif. Bħala riżultat, l-innovazzjoni għal mudelli kummerċjali ġodda (bħal mudelli ta’ użu mill-ġdid), oġġetti b’aktar minn użu wieħed jew sostituzzjoni ta’ materjal se tissaħħaħ. F’każijiet fejn xorta se jkun hemm skart fil-baħar, il-bidla li tirriżulta mill-prodotti tal-plastik għal użu ta' darba biss għal soluzzjonijiet li jistgħu jerġgħu jintużaw u ħafna materjali alternattivi naturali, mhux ittrattati għandha twassal għal impatt ambjentali mnaqqas. L-inizjattiva tindirizza wkoll irkaptu tas-sajd mitluf minħabba li dan isib triqtu lejn il-baħar. Hawnhekk l-għan ewlieni huwa li jiġi mħeġġeġ li l-irkaptu tas-sajd kollu jittella’ l-art u jittejjeb l-immaniġġjar tiegħu hemmhekk.

L-inizjattiva dwar il-prodotti tal-plastik li jintużaw darba biss tindirizza direttament iż-żewġ sorsi ewlenin ta’ skart fil-baħar fl-Ewropa — (i) il-prodotti tal-plastik li jintużaw darba waħda biss u (ii) l-irkaptu tas-sajd. Flimkien, dawn jikkostitwixxu 84 % ta’ oġġetti tal-plastik ta’ skart fil-baħar, fosthom l-aktar oġġetti ta’ ħsara għall-ambjent fl-ambjent marin. Skart mhux tal-plastik fil-baħar spiss huwa inert (ġebel) jew bijodegradabbli (karti, injam) u għalhekk joħloq theddida ambjentali aktar baxxa.

L-iktar għaxar prodotti tal-plastik komuni li jintużaw darba waħda biss jirrappreżentaw 86 % tal-iskart kollu tal-prodotti tal-plastik li jintużaw darba waħda biss li jinstabu fuq ix-xtut u jammonta għal aktar minn nofs l-iskart tal-plastik fil-baħar. Il-lista hija simili ħafna għal listi fl-Istati Uniti u f’pajjiżi oħra li konsistentement isibu l-istess prodotti tal-plastik bħala skart fil-baħar tagħhom.

L-irkaptu tas-sajd (b’mod aktar preċiż is-sajd u l-irkaptu tal-akkwakultura) li jintilef jew li jiġi abbandunat, inkluż xbieki, jammonta għal madwar terz tal-iskart tal-plastik fuq ix-xtut. Irkaptu tas-sajd abbandunat, mitluf jew mormi jinkludi: partijiet kbar ta’ rkaptu tas-sajd (bħal tipi ta’ nas es differenti, xbieki jew xlief) li huma abbandunati b’mod volontarju fil-postijiet għas-sajd jew mitlufa aċċidentalment minħabba kundizzjonijiet klimatiċi ħżiena, interazzjonijiet u kunflitti bejn l-utenti tal-irkaptu. Il-ħajja tal-baħar tista’ titħabbel fih (“ sajd fantażma” ) (bħal tipi ta’ nases differenti, xbieki jew xlief) b’materjal mherri (xbieki, xlief) volontarjament mormija fil-baħar.

L-Istati Membri qed jieħdu azzjoni nazzjonali kontra l-prodotti tal-plastik li jintużaw darba waħda biss. Franza pprojbixxiet tazzi u platti tal-plastik, l-Italja u Franza qed jipprojbixxu l-cotton buds tal-plastik, u r-Renju Unit u reċentement, ir-reġjun ta’ Brussell, it-tnejn iridu jipprojbixxu l-istraws. Pajjiżi oħra bħall-Irlanda u l-Portugall qed jikkunsidraw miżuri wkoll. L-UE għandha taġixxi issa biex tiżgura li dawn l-azzjonijiet differenti ma jifframmentawx is-suq uniku. In-negozji jeħtieġu kundizzjonijiet ekwi, b’ċarezza u b'ċertezza legali.

Il-kuntest legali

Fl-2015 il-Pakkett tal-Ekonomija Ċirkolari kien jinkludi proposti biex tiġi mmodernizzata l-leġiżlazzjoni tal-UE dwar l-iskart li fuqu ntlaħaq ftehim bejn l-Istituzzjonijiet f’Diċembru 2017. Il-leġiżlazzjoni l-ġdida tinkludi dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-prevenzjoni tal-iskart u l-iskart fil-baħar.

Fis-16 ta’ Jannar 2018 il-Kummissjoni adottat l-“ Istrateġija Ewropea għall-Plastiks f’Ekonomija Ċirkolari” , li tirrikonoxxi li l-iskart fil-baħar jibqa’ kwistjoni u li l-plastik huwa sors sinifikanti ta’ tniġġis. Hija tikkonferma, fil-pjan ta’ azzjoni tagħha, li se tiġi eżaminata azzjoni addizzjonali dwar l-irkaptu tas-sajd, inkluż skemi ta’ Responsabbiltà Estiża tal-Produtturi u/jew skemi ta’ depożitu.

Ir-Regolament Komuni dwar il-Kontroll tal-Politika tas-Sajd fih miżuri dwar irkupru u rappurtar dwar irkaptu tas-sajd mitluf, kif ukoll ir-rekwiżit li l-irkaptu tas-sajd ikun immarkat. Il-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd (FEMS) jippermetti lill-Istati Membri li jappoġġaw finanzjarjament il-ġbir ta’ skart fil-baħar kif ukoll jinvestu fil-faċilitajiet tal-port għall-ġbir tal-iskart.

Il-proposta leġiżlattiva tal-Kummissjoni tal-2018 dwar il-faċilitajiet ta’ akkoljenza fil-portijiet tinkludi miżuri biex jiġi żgurat li l-iskart iġġenerat fuq il-vapuri jew miġbur fuq il-baħar jiġi ritornat lejn l-art u jiġi ġestit b’mod adegwat. Huwa jirreferi b’mod espliċitu għall-konsiderazzjoni tal-Kummissjoni għal aktar azzjoni dwar l-irkaptu tas-sajd. Fit-30 ta’ Mejju 2018 il-Kummissjoni adottat proposta għal reviżjoni tas-Sistema ta’ Kontroll tas-Sajd, li se ttejjeb ir-regoli dwar ir-rappurtar ta’ rkaptu tas-sajd mitluf, eż. permezz tal-introduzzjoni tar-rappurtar, u dwar l-irkupru tiegħu.

Kuntest pubbliku

Il-pubbliku ġenerali huwa sensittiv għall-impatt ambjentali tal-plastik. Stħarriġiet tal-Ewrobarometru sabu li ċ-ċittadini Ewropej huma mħassba dwar l-impatt tal-prodotti tal-plastik ta’ kuljum fuq is-saħħa tagħhom (74 %) u fuq l-ambjent (87 %).

Dokumentarji bħal “A Plastic Ocean” jew il-“ Blue Planet II” tal-BBC ġabu d-dimensjoni ta’ din il-problema globali għall-attenzjoni ta’ pubbliku usa’. 33 % tal-Ewropej identifikaw it-tniġġis tal-baħar bħala l-iktar kwistjoni ambjentali importanti.

L-implimentazzjoni tad-Direttiva dwar il-Basktijiet tal-Plastik turi li miżuri restrittivi jistgħu jsarrfu f’riżultati immedjati u f'aċċettazzjoni mill-pubbliku. L-implimentazzjoni tagħha turi li anke imposti żgħar fuq basktijiet tal-plastik ħfief (madwar € 0.10) jistgħu jwasslu għal tnaqqis sinifikanti fil-konsum f’perjodu qasir. Fl-Irlanda, l-introduzzjoni ta’ taxxa fuq il-basktijiet tax-xiri tal-plastik irriżultat mhux biss fi tnaqqis ta’ 90 % tal-basktijiet tal-plastik ipprovduti fil-ħwienet tal-bejgħ bl-imnut, iżda wkoll fi tnaqqis sostanzjali f’basktijiet li nstabu fuq ix-xtut, minn medja ta’ 18-il basket tal-plastik/500m fl-1999 għal 5 fl-2003.

Il-konsultazzjoni pubblika, li saret bejn Diċembru 2017 u Frar 2018, irċeviet aktar minn 1,800 kontribuzzjoni u wriet li kemm fost il-pubbliku ġenerali kif ukoll fost il-partijiet interessati hemm għarfien tal-ħtieġa għal azzjoni fuq prodotti tal-plastik li jintużaw darba biss.

98.5 % tar-rispondenti jqisu li l-azzjoni biex tindirizza l-iskart fil-baħar tal-prodotti tal-plastik li jintużaw darba biss hija “ neċessarja” , u 95 % j qisuha “ neċessarja u urġenti” . Aktar minn 70 % tal-manifatturi u aktar minn 80 % ta’ ditti u riċiklaturi kkunsidraw l-azzjoni bħala waħda “ neċessarja u urġenti” . Iċ-ċarezza legali u ċ-ċertezza tal-investiment dwar suq uniku magħqud huma essenzjali għan-negozji kollha involuti fil-katina tal-valur tal-plastik.

Kampanja ta’ sensibilizzazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea dwar il-prodotti tal-plastik li jintużaw darba waħda biss

Minkejja r-rikonoxximent sinċier tad-daqs tal-problema, bosta konsumaturi għadhom jixtru, jużaw u b’mod inadegwat jiddisponu minn prodotti tal-plastik li jintużaw darba biss ta’ kuljum. Biex tfakkar il-Jum Dinji tal-Ambjent 2018 fil-5 ta’  Ġunju, il-Kummissjoni nediet kampanja ta’ sensibilizzazzjoni madwar l-UE biex tpoġġi l-attenzjoni fuq l-għażla tal-konsumatur u tenfasizza r-rwol tan-nies individwali fil-ġlieda kontra t-tniġġis tal-plastik u l-iskart fil-baħar. Il-kampanja hija mmirata lejn il-konsumaturi tal-UE, li huma konxji tas-sitwazzjoni kritika li tinvolvi l-iskart fil-baħar, iżda li għadhom mhux qed ipoġġu fil-prattika dan l-għarfien fl-għażliet tagħhom ta’ kuljum. Hija għandha l-għan li tippromwovi alternattivi sostenibbli għall-prodotti tal-plastik li jintużaw darba biss, u tistieden lill-parteċipanti biex jieħdu azzjoni u jbiddlu r-relazzjoni tagħhom mal-plastik.